Գլխավոր էջ Մամլո հաղորդագրություններ Ներկայացվել են «Հայաստանի պաշտպանության հաստատություններում կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատում» ուսումնասիրության արդյունքները
Մամլո հաղորդագրություններ
2014 Հուն
30

Ներկայացվել են «Հայաստանի պաշտպանության հաստատություններում կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատում» ուսումնասիրության արդյունքները

Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլը (ԹԻ) օրինավորության հաստատմանն ու կոռուպցիայի դեմ պայքարին նպատակաուղղված` առաջատար և աշխարհի ավելի քան 90 երկրներում գործող գլոբալ կազմակերպություն է: Ի թիվս այլ նախաձեռնությունների՝ ԹԻ-ն իրականացնում է պաշտպանության և անվտանգության ծրագիր (ՊԱԾ), որի շրջանակում աշխատում է կառավարությունների, ռազմական ոլորտում ներգրավված ընկերությունների, միջազգային կազմակերպությունների և քաղաքացիական հասարակության հետ՝ պաշտպանության կառույցներում օրինավորությունը խթանելու և կոռուպցիան նվազեցնելու նպատակով:

ԹԻ ՊԱԾ շրջանակում մշակվել է պաշտպանության հաստատություններում կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման համակարգ՝ «պաշտպանության հաստատությունների օրինավորության համաթիվ», որը հնարավորություն է տալիս գնահատել ոլորտում առկա ընթացակարգերն ու գործընթացները, համադրել դրանք աշխարհի այլ երկրների փորձի հետ, ինչպես նաև կատարել ժամանակային համեմատական վերլուծություն՝ երկրի պաշտպանության ոլորտի զարգացման դրական և բացասական միտումները բացահայտելու նպատակով: Գնահատման այս մեթոդը կարող է ծառայել որպես արդյունավետ գործիք՝ պաշտպանության և անվտանգության ոլորտի հակակոռուպցիոն քաղաքականության իրականացումը մոնիտորինգ անելու և բարելավելու նպատակով: 

Նշված ուսումնասիրությունն իրականացվել է աշխարհի 82 երկրներում:

Պաշտպանության հաստատությունների օրինավորության համաթիվը գնահատում է պաշտպանության և անվտանգության համակարգի հիմնական հինգ ռիսկային ոլորտները՝ քաղաքական, ֆինանսական, անձնակազմ, գործողություններ և գնումներ: Այս ոլորտներում կոռուպցիոն ռիսկերը գնահատող հարցաշարի պատասխանների հիման վրա երկիրը դասվում է A-F խմբերից որևէ մեկում, որտեղ A-ում կոռուպցիոն ռիսկերը շատ ցածր են, իսկ F-ում՝ շատ բարձր:

Ուսումնասիրության արդյունքներով Հայաստանը դասվել է (D-) խմբում, որտեղ կոռուպցիոն ռիսկերը բարձր են:

Քաղաքական կոռուպցիոն ռիսկերի առումով՝ կառավարությունն ընդունում է կոռուպցիան որպես հիմնախնդիր, այդ թվում՝ զինված ուժերում, ինչպես նաև որոշ միջոցներ է ձեռնարկում կոռուպցիայի դեմ պայքարելու ուղղությամբ: Չնայած որ կառավարման ստորին մակարդակներում կոռուպցիայի դեմ պայքարի որոշ դեպքեր են արձանագրվել, քաղաքացիները դեռևս չեն զգում կոռուպցիայի մակարդակի նվազում: Որոշ բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնակցությամբ կոռուպցիոն սկանդալների քննությունը մտել է փակուղի: Կոռուպցիայի մեջ մեղադրվող անձանց պատասխանատվության ենթարկելու փոխարեն նրանց ընդունված է ազատել աշխատանքից, այնուհետև վերականգնել այլ պաշտոններում: Պաշտպանության նախարարության և քաղաքացիական հասարակության միջև որոշ համագործակցություն գոյություն ունի, սակայն հասարակական կազմակերպությունները գտնում են, որ այն արդյունավետ չէ: Գաղտնիությունը հասարակության և պաշտպանության նախարարության միջև փոխհարաբերություններում հիմնական խոչընդոտ է: Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները գտնում են, որ այդպիսի գաղտնիության ռեժիմը մեծ մասամբ հիմնավորված չէ: Վերջին շրջանում նկատվում է, որ պաշտպանության նախարարությունը մեղմացնում է գաղտնիության ռեժիմը: Խորհրդարանն ի վիճակի չէ իրականացնել պաշտպանության ոլորտի արդյունավետ վերահսկողություն՝ համապատասխան օրենսդրական կարգավորումների, ինչպես նաև՝ քաղաքական կամքի բացակայության պատճառով: Հայաստանը վավերացրել է ՄԱԿ-ի կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիան, ինչպես նաև Եվրոպայի Խորհրդի հակակոռուպցիոն կոնվենցիաները և, ֆորմալ առումով, իրականացնում է այդ միջազգային պայմանագրերը:

Ֆինանսական կոռուպցիոն ռիսկերի առումով՝ 2013թ. սկսած պաշտպանության ոլորտի գնումների մեծ մասի վերաբերյալ տեղեկատվությունն ապագաղտնիացվել է: Որևէ տեղեկատվություն առկա չէ գաղտնի գնումների և ընդհանուր ռազմական կարիքների բյուջեի հարաբերակցության մասին: Խորհրդարանը չի ստանում գաղտնի ծախսերի աուդիտը: Գաղտնի ծախսերը քննարկվում են խորհրդարանի պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի հանձնաժողովում՝ դռնփակ նիստում, և որևէ տեղեկատվություն այդ քննարկումների մասին առկա չէ:

Անձնակազմի կոռուպցիոն ռիսկի առումով՝ զինված ուժերում պաշտոններում նշանակումներ կատարելու չափորոշիչները հստակ չեն: Չկա ապացույց, որ իրականացվում են պաշտպանության համակարգի պաշտոնների կոռուպցիոն ռիսկերի պարբերական գնահատումներ: Բարձր կոռուպցիոն ռիսկ զբաղեցնող ծառայողների ռոտացիա նախատեսված չէ: Քաղաքացիական ծառայողները նշանակվում են մրցույթի միջոցով, սակայն օրենսդրությունը հնարավորություն չի ընձեռում տարբերակել պաշտոններն՝ ըստ կոռուպցիոն ռիսկերի: Կոռուպցիան հակաօրինական է, սակայն կոռուպցիայի դեմ պայքարի կոնկրետ գործողություններ շատ քիչ են ձեռնարկվում: Ապօրինությունների մասին ահազանգումը չի խրախուսվում Հայաստանում, և տեղեկացնողների պաշտպանվածության մեխանիզմներ գոյություն չունեն:

Գործողություններ կոռուպցիոն ռիսկերի առումով՝ սպայական կազմի և զինվորների գործողություններում նման ռիսկեր բացառելու իրավակարգավորումներ առկա չեն: Որևէ տեղեկատվություն չկա նաև գործողությունների ընթացքում հակակոռուպցիոն մոնիտորինգի անցկացման վերաբերյալ:

Գնումների կոռուպցիոն ռիսկերի առումով՝ ըստ ուսումնասիրությունների, հրապարակված գնումների 4%-ը կազմում են մեկ անձից կատարված գնումները: Հաշվի առնելով գաղտնի գնումների մեծ թիվը, այս հարաբերակցությունը կարող է ավելի բարձր լինել: Որևէ դրույթներ նախատեսված չեն գործակալներին և միջնորդներին հսկելու համար: Չնայած որևէ ապացույց չկա, որ Հայաստանը ստորագրում է օֆսեթային գործարքներ, այդպիսի գործարքներ կարգավորում նախատեսված չէ նաև օրենսդրությամբ: Գնումներին մասնակցող կազմակերպությունների համար հակակոռուպցիոն պահանջներ նախատեսված չեն: Կա տեսակետ, որ գործընկեր պետությունները, մասնավորապես՝ Ռուսաստանը, մեծ ազդեցություն ունեն Հայաստանի՝ զենքի գնման որոշումների վրա:

Ուսումնասիրությունը ֆինանսավորվել է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության և Քաունթերփարթ ինթերնեշնլի հայաստանյան ներկայացուցչության կողմից: